Z Kuşağı Dijitale Kaçtı

Türkiye’de genç kuşakların medya tüketim kalıpları ve dijital ekosistemle kurdukları bağ kökten değişiyor. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından açıklanan "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması" sonuçları, ekran başında gerçekleşen sessiz devrimi tüm hatlarıyla gözler önüne serdi.

TÜİK verilerine uygun yaş ve cinsiyet kotalarıyla 26 ilde 15-21 yaş grubundan 7 bin 511 gençle Bilgisayar Destekli Telefon Anketi (CATI) yöntemiyle yapılan saha çalışması, geleneksel medyanın gücünü dijital platformlara ve yapay zeka teknolojilerine devrettiğini kanıtladı.

Araştırmanın en çarpıcı veri kırılması geleneksel televizyon yayıncılığında yaşandı. 2022 yılında gençlerin günlük ortalama televizyon izleme süresi 1 saat 40 dakika (100 dakika) iken, 2025 yılı itibarıyla bu süre tam %60’lık bir düşüşle 40 dakikaya kadar geriledi. Gençlerin %77,4’ü son bir ay içinde en az bir kez TV yayını izlediğini belirtse de, televizyonu günlük hayatının ayrılmaz bir parçası olarak her gün düzenli takip edenlerin oranı yalnızca %10,1 olarak ölçüldü. Kadınların %80,4’ünün, erkeklerin ise %74,5’inin son bir ayda TV izlediği tespit edildi.

Televizyon yayıncılığının kan kaybettiği bu dönemde, gençliğin yeni adresi dijital isteğe bağlı yayın (VOD/Streaming) platformları oldu. 2022’de genç nüfustaki kullanım oranı %40 seviyesinde bulunan akış platformları, 2025’te %65 seviyesine tırmandı. Bu platformları her gün aktif olarak kullanan gençlerin oranı ise %9,7 olarak kaydedildi.

RTÜK araştırması, genç neslin dijital araçları anlama ve kullanma becerisinde son üç yılda muazzam bir ivme yakalandığını saptadı: 2022’de %29,4 olan yüksek dijital okuryazarlık oranı, 2025’te %57,2’ye yükseldi. 2022’de %35,6 olan düşük okuryazarlık oranı ise %13,9’a geriledi. 19-21 yaş aralığındaki gençlerin %62,4’ü yüksek okuryazarlık düzeyine ulaşırken, 15-18 yaş grubunda bu oran %53,4 oldu.

Genel dijital okuryazarlık algısındaki büyük yükselişe karşın pratik ofis becerilerinde eksiklik görüldü. Katılımcıların yalnızca %42’sinin Word, Excel ve PowerPoint gibi temel programları etkin kullanabildiği bildirildi. Gençlerin %55,3’ünün dijital ayak izi farkındalığı yüksek çıkarken, %44,7’lik kesim düşük seviyede kaldı. Araştırma, çevrim içi güvenlik ve dijital iz bilinci konusunda daha fazla eğitim gerektiğini gösteriyor. Yeni nesil teknolojilere entegrasyonda yapay zeka öne çıktı; gençlerin %74,9’u son bir ayda yapay zeka destekli araçları kullandığını beyan etti. İnterneti günlük kullananların oranı %78,1 olurken, günlük ortalama kullanım süresi kadınlarda 4 saat 37 dakika, erkeklerde 4 saat 50 dakika olarak ölçüldü (19-21 yaş grubunda bu süre 5 saat 10 dakikaya tırmanıyor). Günlük kullanım oranı %70,8, günlük ortalama zaman harcama süresi ise 3 saat 24 dakika (Kadınlar: 3 sa 34 dk, Erkekler: 3 sa 15 dk). İlk sırada %86,6 ile gündemi takip etmek yer alırken, bunu %52,1 ile markaları takip etmek ve %46,7 ile e-ticaret izledi. Gençlerin %88,1’i sosyal medyaya en az 16 yaş sınırı getirilmesi gerektiğini savunuyor.

Gençlerin %28,8'i son bir ayda radyo dinlediğini ifade ederken, günlük radyo dinleme oranı %4,6'da kaldı (Günlük süre: Kadınlarda 33 dk, Erkeklerde 44 dk).

Feride Likos

İnternet Editörü