TÜRKİYE’DE MEVSİMLERİN DENGESİ BOZULDU

Türkiye genelinde 65 meteoroloji gözlem istasyonunun 1965-2020 yıllarını kapsayan 55 yıllık sıcaklık verileri analiz edilerek hazırlanan kapsamlı araştırma, iklim krizinin ülkemizdeki somut etkilerini gözler önüne serdi. Samsun Üniversitesi Özdemir Bayraktar Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Hakan Aksu liderliğinde gerçekleştirilen "1965-2020 Döneminde Türkiye Genelinde Mevsim Kaymalarının Belirlenmesi" başlıklı bilimsel çalışma, mevsim sürelerinin ve sıcaklık ortalamalarının kalıcı olarak dönüştüğünü gösteriyor.

Mevsim Kayması Bölgelere Göre Nasıl Şekillendi?

Araştırma verilerine göre Türkiye’nin tamamında yaz mevsimi her 10 yılda ortalama 2,1 gün daha erken başlamaya başladı. Yaz başlangıcının en belirgin şekilde erkene çekildiği bölge, 10 yılda yaklaşık 2,4 ila 2,9 günlük öne kaymayla Ege Bölgesi oldu. Ege'yi sırasıyla Marmara (1,4–3,2 gün), Akdeniz (1,4–2,8 gün), Karadeniz (1,2–3,2 gün) ve İç Anadolu (0,3–2,8 gün) takip etti. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise bu kayma 10 yılda 1 ila 1,5 gün seviyesinde daha sınırlı kaldı.

İlkbahar mevsimi ise Güneydoğu Anadolu haricindeki tüm bölgelerde belirgin bir uzama eğilimine girdi. İlkbahar süresindeki en yüksek artış 10 yılda 1,5 ila 3,5 gün ile Marmara ve Batı Karadeniz bölgalarında kaydedildi. Buna karşın sonbahar mevsimi Karadeniz, Marmara ve Ege bölgelerinde 10 yılda ortalama 2 ila 3 gün kısaldı. Güneydoğu Anadolu Bölgesi ise sonbahar uzunluğu bakımından sabit kalırken, kış başlangıcının bu bölgede 10 yılda 1-2 gün erkene kaydığı belirlendi.

Şiddetli Yağışlar ve Ani Taşkın Riski Kapıda

Doç. Dr. Hakan Aksu, üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye için sonbahar mevsiminin termal özelliklerinin kritik bir denge unsuru olduğunu vurguluyor. Denizlerin yüksek ısı kapasitesi sayesinde küresel iklimin dengelenmesine katkı sağladığını belirten Aksu, sonbaharda deniz yüzeyi sıcaklıklarının yüksek kalmasının atmosferik nem birikimini artırdığına dikkat çekiyor. Sıcak deniz yüzeyi üzerine gelen farklı hava kütleleri, özellikle geçiş mevsimlerinde şiddetli konvektif yağışlara, ani taşkınlara ve ekstrem hava olaylarına zemin hazırlıyor. Sıcaklık artış rejimine bakıldığında, yılın en sıcak 90 günlük dönemi olan yaz mevsimi, her 10 yılda ortalama 0,2 ila 0,7 santigrat derece yükselişle termal artışın en şiddetli yaşandığı dönem olarak öne çıkıyor. Bu durum, iklim değişikliğinin Türkiye için geleceğe dönük bir tahmin olmaktan çıkıp, kırılan sıcaklık rekorları ve dengesizleşen hidrolojik döngü ile doğrudan yaşanan bir gerçekliğe dönüştüğünü gösteriyor.

Tarım, Enerji ve Ekosistem Üzerindeki Sosyoekonomik Etkiler

Mevsimlerin takvimsel ve termal sürelerinin kayması; tarım, su kaynakları yönetimi, enerji talebi, afet yönetimi ve turizm üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor. Sıcaklıkların artmasıyla birlikte bitkilerde fenolojik safhalar erkene kayıyor; ilkbaharda erken uyanan, çiçeklenen ve yapraklanan bitkiler, yaşanabilecek geç don olaylarına karşı savunmasız kalıyor. Ayrıca uzayan sıcak dönemler zararlı böcek popülasyonlarının çoğalmasını tetikliyor. Sonbaharda sıcaklıkların yüksek seyretmesi yaprak dökümünü ve vejetasyon döneminin bitişini geciktirirken, güney bölgelerde bitkiler üzerinde ciddi bir sıcaklık stresi yaratıyor. Diğer yandan bu iklimsel dönüşüm, İç ve Doğu Anadolu'nun yüksek rakımlı alanlarında daha önce yetişmeyen bazı kültür bitkilerinin yetiştirilmesine imkan tanıyan yeni iklim zonlarının oluşmasına da yol açıyor. Uzmanlar, mevsim kaymalarının mevcut hızla devam etmesi halinde önümüzdeki 20 ila 30 yıl içerisinde Türkiye'nin tüm mevsimsel dengelerinde kritik kırılmalar yaşanacağı konusunda uyararak, disiplinlerarası iklim uyum stratejilerinin zaman kaybetmeden hayata geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Haber Merkezi