“Suça Sürüklenen” Değil, “Adli Süreçteki Çocuk” Dönemi Başlıyor

Çocukların suça karışmasını önlemek, ağır suçlardaki caydırıcılığı artırmak ve adli sürece giren çocukları topluma kazandırmak amacıyla hazırlanan yeni kanun teklifi TBMM Genel Kurulu’nda masaya yatırıldı. Çocuk Koruma Kanunu başta olmak üzere birçok yasada köklü değişiklikler öngören bu tarihi paket; ceza artırımlarından dijital denetime, ailelerin sorumluluklarından bıçak satış yasaklarına kadar çok geniş bir alanı kapsıyor.

Yeni paketin en dikkat çeken unsurlarından biri, çocuk adalet sisteminin dilini değiştirmek oldu. Mevzuatta yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesi, çocuk üzerinde doğrudan suçlu ön yargısı oluşturduğu gerekçesiyle kaldırılıyor. Bunun yerine, çocuğun üstün yararını gözeten ve sürecin hukuki niteliğini daha doğru yansıtan “adli süreçteki çocuk” ifadesi kullanılacak.

Ağır suçlara karışan çocuklara yönelik yaptırımlar önemli ölçüde artırılıyor. 12-15 yaş grubu ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine uygulanan ceza sınırı 12-15 yıldan, 13-18 yıla çıkarılıyor. Müebbet hapis yerine verilen ceza ise 10-12 yıl olarak uygulanacak. Diğer suçlardaki ceza üst sınırı ise 7 yıldan 9 yıla yükseltiliyor. 15-18 yaş grubu ağırlaştırılmış müebbet yerine verilen ceza 19-27 yıla, müebbet hapis yerine verilen ceza ise 15-18 yıla yükseltiliyor. Diğer suçlarda üst sınır 12 yıldan 15 yıla çıkarılıyor. Yaş İndirimi Şartı: Kasten öldürme ve ağır yaralama gibi suçlarda hakim, suçun işleniş biçimi ve failin geçmişini dikkate alarak 15-18 yaş grubuna yaş indirimi uygulamayabilecek. Mevcut sistemde 18 yaş öncesi suçlar tekerrüre esas alınmazken, bu sınır 15 yaşa indiriliyor. 15 yaşından sonra tekrar suç işleyen çocuklara tekerrür hükümleri uygulanacak.

Çocukların cezaevinde geçirdiği her bir günün iki gün sayılması avantajı; kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve örgüt kurma suçlarında kaldırılıyor. Bu suçlarda cezaevindeki 1 gün, 1 gün olarak hesaplanacak. Çocuklar kapalı cezaevlerinde sadece yaş ve cinsiyete göre değil, işledikleri suçun türüne göre de ayrılacak. Ağır suçlularla hafif suçlular bir arada kalmayacak. Terör ve örgüt suçları hariç, kasıtlı suçlardan 3 yıl, taksirli suçlardan 5 yıl veya daha az ceza alan çocuklar doğrudan çocuk eğitim evlerine gönderilecek.

Silahını çocukların ulaşabileceği şekilde bırakan yetişkinlere 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Aile hukukundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmeyen velilere yönelik cezalar artırılarak 3 aydan 2 yıla kadar hapse dönüştürülüyor. Çocuğun sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atan anne-babaya ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilecek.

• Tazyik Hapsi: Mahkemenin çocuk için verdiği koruyucu tedbirlere uymayan veya engel olan aile üyelerine 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi uygulanabilecek.

5. Sosyal Hayata ve Dijital Dünyaya Sıkı Denetim

• 18 Yaş Altına Bıçak Satışı Yasak: Ruhsatlı iş yerleri dışında bıçak satılması ve sergilenmesi yasaklanıyor. 18 yaşından küçüklere internet dahil hiçbir şekilde bıçak satılamayacak, çocuklar bıçak taşıyamayacak. Aksine davrananlara 5 bin TL ile 10 bin TL arasında idari para cezası verilecek.
• Dijital Risklerden Korunma Tedbiri: Adli süreçteki çocuğun kullandığı telefon, tablet ve bilgisayar gibi cihazlar 3 ay ile 2 yıl arasında denetim altında tutulabilecek. Riskli internet sitelerine ve platformlara erişim engellenebilecek.
• Yeni Yönlendirme Tedbirleri: Ceza sorumluluğu olmayan çocuklar için kütüphanede çalışma, çevre temizliği, sosyal hizmetlerde görev alma (20 ila 300 saat arası) ve bağımlılık tedavisi gibi yeni rehabilitasyon tedbirleri uygulanacak.
• Zorunlu Sosyal İnceleme: 15 yaşından küçük çocuklar için sosyal inceleme raporu hazırlanması zorunlu olacak. Bu rapor olmadan hazırlanan iddianameler mahkemelerce savcılığa iade edilecek.

Feride Likos

İnternet Editörü